Genetisch gemodificeerde organismen

15 mei 2017

In bakkerijgrondstoffen kunnen soms genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s) verwerkt zijn. Denk bijvoorbeeld aan meel dat afkomstig is van genetisch gemodificeerde maïs. Het is verplicht consumenten en afnemers over de aanwezigheid van dergelijke ggo’s te informeren. Maar wat zijn ggo’s precies? En aan welke regels is het gebruik ervan gebonden?

Wat is genetisch gemodificeerd?

Genetische modificatie wordt ook wel moderne biotechnologie of gentechnologie genoemd. Erfelijke eigenschappen van organismen worden toegevoegd of juist uitgeschakeld. Dit gebeurt door genen van het ene organisme rechtstreeks in het andere te plaatsen. De genen kunnen afkomstig zijn van elk levend organisme: van  bacteriën, gisten en schimmels tot planten, dieren en mensen.

Voor het gebruik van ggo’s zijn wettelijke eisen vastgelegd voor de toelating (veiligheidsbeoordeling en vergunningverlening) en etikettering. Ook genetisch gemodificeerde additieven en aroma’s vallen onder deze regelgeving. De wettelijke eisen zijn vastgelegd in Verordening (EG) 1829/2003.

Verplicht op het etiket of schapkaart

Genetisch gemodificeerde levensmiddelen bestaan geheel of gedeeltelijk uit ggo’s, zijn daarmee geproduceerd of bevatten ingrediënten die daarmee geproduceerd zijn. Zelfs wanneer het door genetische modificatie verkregen DNA of eiwit niet meer kan worden aangetoond in het eindproduct, is het in principe nog steeds verplicht de ggo’s op schapkaart of etiket te vermelden. De consument moet namelijk een goed doordachte keuze kunnen maken tussen wel of niet genetisch gemodificeerde levensmiddelen. Als levensmiddelenproducent bent u verplicht klanten en afnemers informatie te verstrekken over de aanwezigheid van genetisch gemodificeerde bestanddelen in uw producten. Meestal staat deze informatie in de ingrediëntenlijst. Als het om onverpakte producten of zeer kleine verpakkingen gaat, dan moet de informatie duidelijk leesbaar op of direct bij het product te vinden zijn. Bijvoorbeeld op een afleverbon wanneer men het product verder gaat bewerken, of op een schapkaart in de winkel.

Het kan in de bakkerij bijvoorbeeld gaan om meel, eiwit of vet afkomstig van genetisch gemodificeerde sojabonen, olie afkomstig van genetisch gemodificeerd raapzaad of katoenzaad, meel of glucosestroop afkomstig van genetisch gemodificeerde maïs of suiker van genetisch gemodificeerde suikerbieten. Het is niet zo dat voor elk levensmiddel waarin een ggo als ingrediënt wordt verwerkt een vergunning moet worden aangevraagd. Deze wordt namelijk aangevraagd door de producent of importeur van het ingrediënt.

Hoe etiketteren?

Bestaat het levensmiddel uit meer dan één ingrediënt, dan vermeldt u in de lijst van ingrediënten op de verpakking tussen haakjes achter de naam van het genetisch gemodificeerde ingrediënt de woorden ‘genetisch gemodificeerd’ of ‘geproduceerd met genetisch gemodificeerde… (naam van de ggo invullen, bijvoorbeeld maïs of soja)’. Deze vermeldingen mag u doen in de vorm van een voetnoot bij de lijst van ingrediënten. De gegevens dienen echter wel in dezelfde lettergrootte als die van de ingrediëntenlijst te worden afgedrukt. Wanneer genetisch gemodificeerde ingrediënten door middel van een groepsnaam worden aangegeven, vult u deze groepsnaam aan met de vermelding ‘bevat genetisch gemodificeerde… (naam van de ggo)’.

Wanneer een ingrediëntenlijst op het product ontbreekt, zorgt u  voor duidelijke informatie op een schapkaart of nabij de productnaam.

Drempelwaarde

Het kan gebeuren dat ingrediënten sporen van ggo’s bevatten door zogeheten ‘onvoorziene insleep’ tijdens de teelt, oogst, transport of opslag. Voor deze ingrediënten is een tolerantiewaarde ingesteld. Wanneer een ingrediënt voor maximaal 0,9 procent bestaat uit toegelaten ggo’s, hoeft dit niet als zodanig te worden vermeld op het etiket of de schapkaart. Sinds 18 april 2007 is de onvoorziene aanwezigheid van ggo’s die veilig zijn bevonden maar nog niet op de Europese markt zijn toegelaten, niet meer toegestaan. Genetisch gemodificeerde organismen die (nog) niet veilig zijn bevonden, mogen uiteraard ook niet in het product aanwezig zijn.

Uitzonderingen vermelding ggo

Technische hulpstoffen, enzymen, oplosmiddelen, dragermaterialen en carry-over additieven hoeven niet als ggo geëtiketteerd te worden. Dit zijn immers geen ingrediënten. Ook melk, vlees of eieren van dieren die ggo-voer hebben gekregen, hoeven niet als ggo te worden geëtiketteerd. Datzelfde geldt voor stoffen die door fermentatie met behulp van genetisch gemodificeerde micro-organismen zijn geproduceerd. Voorbeelden hiervan zijn additieven zoals de zoetstof aspartaam, verdikkingsmiddel xanthaan, smaakversterker glutamaat, aroma’s of vitamine B2 (E101) en vitamine C (E300). Voorbeelden van enzymen die met behulp van genetisch gemodificeerde micro-organismen kunnen zijn verkregen, zijn suikersplitsende invertases in zoetwaren en chocolade, en zetmeelsplitsende amylases in brood of gebak. Voorwaarde is dat er geen resten van het genetisch gemodificeerde micro-organisme in het gebruikte enzym, additief en dergelijke voorkomen (zogenaamde ‘contained use’).

Traceerbaarheid

Alle belangrijke informatie over de aanwezigheid van ’ggo’s in elke stap van de keten (‘van boer tot bord’) wordt tegenwoordig schriftelijk overgedragen. De informatie moet vijf jaar lang bewaard worden. Leveranciers en afnemers dienen bekend te zijn. Wanneer een leverancier niets meedeelt, is een afnemer niet verplicht ’ggo’s op het etiket te vermelden. Toch is het altijd verstandig uw leverancier ernaar te vragen. Als namelijk tijdens een inspectie blijkt dat in een levensmiddel een ggo’s verwerkt is, terwijl dit is niet op het etiket of de schapkaart vermeld, dan is dat strafbaar.

Biologische ingrediënten zijn per definitie niet genetisch gemodificeerd.

Borging

In verband met genetisch gemodificeerde grondstoffen komt u in de praktijk de termen PCR-negatief en IP tegen. PCR-negatief wil zeggen dat met de PCR-methode geen genetisch gemodificeerd eiwit of DNA in de grondstof aangetoond kan worden. IP is de afkorting voor ‘Identitiy Preservation’. Dit is het geheel van maatregelen die worden toegepast tijdens de teelt, transport en verwerking van agrarische grondstoffen, waardoor de bron en/of de identiteit van de grondstoffen tot aan de eindverbruiker toe bekend is. IP wordt onder andere toegepast om grondstoffen die wel of niet genetisch gemodificeerd zijn, te onderscheiden en gescheiden te houden. De leverancier garandeert middels een certificaat dat het gewas waaruit het ingrediënt is geproduceerd niet genetisch gemodificeerd is.

Wettelijk gezien is het niet nodig om een systeem voor borging op te zetten, omdat al is vastgelegd dat genetisch gemodificeerde producten altijd traceerbaar moeten zijn. Met behulp van een IP-systeem is het echter wel mogelijk om aan te tonen dat u er alles aan heeft gedaan om te voorkomen dat er ggo-ingrediënten in uw product aanwezig zijn. Mocht er onverhoopt een kleine hoeveelheid ggo-materiaal in een product worden gevonden, dan kunt u gebruik maken van de vrijstelling die voortkomt uit de drempelwaarde van 0,9%.

Bereid zonder gentechniek

U kunt niet zomaar vermelden dat uw producten zonder gentechniek zijn vervaardigd.  Het Warenwetbesluit Nieuwe voedingsmiddelen (artikel 3a) stelt hele strenge eisen aan deze vermelding op producten.

De vermelding “bereid zonder gentechniek” mag alleen worden gebruikt als:

  • er tijdens de bereiding:
    o geen genetisch gemodificeerde organismen zijn gebruikt; of
    o geen technologische hulpstoffen zijn gebruikt die zijn verkregen uit genetisch gemodificeerde organismen; en
  • er geen gebruik is gemaakt van producten van dieren die:
    o gevoerd zijn met genetisch gemodificeerd diervoeder of voer waar genetisch gemodificeerde additieven in zitten; of
    o medicijnen hebben gekregen die met behulp van GGO bereid; of
    o sporen van GGO DNA bevatten tenzij dit onbedoeld en onvermijdelijk is.

U moet schriftelijk bewijs hebben dat u aan deze regels voldoet.

Meer weten?

Op de website van het Voedingscentrum is veel informatie te vinden over dit onderwerp.

Afdrukken